Fethi Algon
gemi inşa mühendisi 

Türkiye’nin önde gelen gemi inşaat mühendislerinden birisi olan Fethi Algon 1917 yılında dünyaya gelmiştir. Doğum yeri ve okuduğu okullarla ilgili kaynak bulunmamaktadır. İstanbul Teknik Üniversitesi mezunudur. Kariyeri, gemi inşa alanında ilerlemiştir. Fethi Algon’un babası, Bahriye Güverte Tahir Algon dedesi Albay Remzi Güleryüz’dür. Atila ve Oğuz adında iki çocuğu vardır. İstanbul Haliç Tersanesi’nin gemi inşa şefi olarak görev yapmakta olan Fethi Algon, 1946 yılında Van Gölü’nün güney sahilindeki ilçe olan Tatvan’a Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları tarafından görevlendirilmiştir. Bu görevlendirmede amaç, Tatvan ilçesinde Van Gölü'nde kullanılmak üzere feribot inşa etmek ve işletmektir. Söz konusu atama, Türkiye’nin doğu illerinde bir ulaşım ağı kurmak ve Van gölü aracılığıyla lojistik ve ulaşımı daha etkin hale getirebilmek için yapılan bir adım olarak belirtilmektedir.

Fethi Algon, ilk olarak Tuğ köyünün koyuna tersane yaparak işe başlamıştır. Bu yapılan proje, İstanbul’a bildirildikten sonra işçiler ve malzemeler Tatvan’a ulaşmış, trenler yük vagonlarıyla gemi malzemelerinin taşınmasında kullanılmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında gölün kenarında yapımı tamamlanmış olan 250 kişinin istihdam edildiği bir tersane kurulmuştur. Bu kapsamda yolcu taşımacılığına yönelik olarak gemi ve römorkların üretimi başlamıştır. Ayrıca, Gevaş-Van-Tatvan-Ahlat-Erciş'te gemilerin yanaşabilecekleri iskele çalışmalarını başlatmıştır.

Gemi seferlerinin başlamasının ardından Tatvan ilçesinde kalkınmanın başladığı görülmektedir. İlçeye ilk defa yabancılar gelmiş, bu da ilçe bazında yeni ihtiyaçların tespit edilmesine olanak sağlamıştır. Bu kapsamda bölgenin ilk ve tek dört yıldıza sahip oteli, gölün kıyısında hizmet vermeye başlamıştır. Personel eğitimleri için İstanbul ve Yalova’dan şefler, otel müdürleri çağrılmıştır. Açılan otel Denizcilik Bankası Oteli adıyla hizmet vermiştir. Tersane arazisi bir kampüs haline getirilmiş, 1950’li yıllarda çevre illerden gelen birçok insanın Van Gölü suları üzerinde süzülmekte olan yelkenlileri izlemelerine imkân sağlamıştır.

Fethi Algon, atölye şefliğinden kademe yükseltilerek, 30 yaşında Van Gölü İşletmesi Müdürlüğü’ne atanmıştır. 1958’de İstanbul’a Kıyı Emniyet Müdürlüğü İşletme Müdürü unvanıyla göreve başlayan Fethi Algon, 1945’te başlamış olduğu Tatvan serüvenini sonlandırarak İstanbul’a dönmüştür ve 1986 yılında vefat etmiştir.

Günümüzde, Fethi Algon’un öncülüğünde gerçekleştirilen projeler, Türkiye’nin denizcilik konusundaki alt yapısını güçlendirmekte, taşımacılık sektörünün daha etkin bir biçimde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

KAYHAK: Türkiye Turizm Ansiklopedisi UMUT GÜLERYÜZ

HAKKINDA YAZILANLAR

Devlet gemi inşa mühendisi Fethi Algon'u 1946’da Tatvan'a yollar. Kocaman bir iç deniz, üzerinde hiç deniz taşımacılığı yok.

Fethi Algon eşini, iki oğlunu alır Kurtalan Ekpresi ile önce Siirt Kurtalan'a oradan da 8 saat (122 km) süren bir yolculukla Tatvan'a varır.

Vardıklarında manzara şudur Tatvan'da.

Yol yok

Okul yok

Elektrik yok

Su şebekesi yok

Türkçe bilen yok

Bakkal bile yok

Yok yok yok yok.

Fethi Algon önce tersaneyi kurar ve Van Gölü üzerinde yolcu taşımacılığı yapacak gemilerin, kosterlerin, römorkörlerin üretimine başlar, iskelelerin yapımları da başlar eş zamanlı Gevaş, Ahlat, Erciş, Van ve Gevaş'ta.

Sene 1950’de Van Gölü üzerinde yolcu taşımacılığı başlamıştır bile. Siirt Kurtalan'a gelenler karayolu ile Tatvan'a, oradan da göl çevresinde nereye gidecekse. Fethi Algon bakar ki herkes yakalayamıyor feribot saatlerini, der ki Denizcilik Bankası'na buraya otel lazım.

Bunun üzerine Doğu Anadolu'nun ilk ve tek dört yıldızlı oteli Tatvan'a inşa edilir vatandaş feribot beklerken rezil olmasın diye. İstanbul'dan Yalova'dan şefler, otel müdürleri getirilir personelinin eğitimi için. Otelin adı Denizcilik Bankası Oteli'dir. Bu arada tersane arazisi bir kampüs haline getirilir. 1950 gibi senede Van Gölü'nde yelken yapılır. Çevre illerden sayısız insan yelkenli izlemeye gelir.

Fethi Algon'a devletin gönderdiği paralar Diyarbakır üzerinden gelir. Çünkü en yakın Ziraat Bankası oradadır. Mecido isimli bir eşkiya yolda parayı getirenleri soyar, bütün paraları alır. Jandarma bile Mecido'ya bulaşmak istemez. Fethi Algon, Mecido'ya haber salar, gelsin görsün beni diye. Mecido bir eşkiyadır ama devletin adamı çağırmıştır sonuçta. Kalkar gider. Fethi mühendis derdini sorar. Mecido: “Adam vurdum, eşkiyayım diye kime bana iş vermez, ne yapayım” Fethi Algon, 1.90 boyundaki bu dev adama Tatvan tersane Kampüsü'nde bekçilik işi verir. Mecido eşkiyalığı bırakır. Karda tipide çocukları okula götürmek dahil her işe canla başla koşar. Tersanenin has adamı olur.

Tatvan'da okul yoktu, mühendis Fethi Algon'un oğlanlar okula başlayacak olunca kaymakama valiye çıkıp, okul konusunu dile getirir. Sene 1948'dir. Vali kaymakam yok öyle bir para bizde. Okulu yapın biz öğretmeni atayalım. Fethi Algon bulur buluşturur, tersane kampüsünde bir oda, kara tahtaya 25 öğrencinin eğitim alacağı bir derslik kurar, valiye kaymakama haber salar, atayın öğretmeni. Böylelikle Tatvan'ın ilk okulu açılır.

Öğrenci sayısı 25'dir. 23'ü Türkçeyi ilk defa okulda duyar. Fethi Algon ve ailesi 1959 senesine kadar Tatvan'da kalır ve bugün bile Bitlis il merkezinin daha önünde anılmasını sağlayan altyapıyı atarlar Tatvan'da. Sonra geldikleri yer olan İstanbul'a dönerler. Bozulan Türkçeleri nedeniyle çocukların lakabı artık kırodur İstanbul'da.

Oğlanlardan küçük olanı Atilla yıllar sonra Denizcilik Bankası'nda müfettiş olur. 1970ler filan. Tatvan denetlemesi vardır. Gönüllü olur. Yine Kurtalan Ekspresi ile Bitlis, Tatvan’a varır. 3 gece 4 gün. Tatvan'da babası zamanında açılan Denizcilik Bankası oteline yerleşir.

Resepsiyonda dev gibi ama beli bükülmüş bir adam vardır. Resepsiyonda kavga etmektedir. Üstü başı perişandır. Atilla zar zor tanır adamı. Babasının eşkiyalığı bırakıp işe aldığı eşkiya Mecido. Sarılırlar, ağlaşırlar, dertleşirler. Babası gittikten sonra gelenler ne yapıp edip, kovulmuştur Tatvan tersanesinden Mecido eşkiyadır, adam vurmuştur, katildir diye.

Oğlunun açtığı bakkal dükkanı geliri ile kıt kanaat geçinmektedirler Tatvan'da. Sorarım size? Fethi Algon da devlettir, sonrasında gelenler de? Bu devlet nasıl bir şeydir? Hele deyin bana. O değil de Fethi Algon'un torunu Burcu Algon bugün Azerbaycan yelken milli takımının koçu. Cumhuriyet'in yarattığı katma değer bugün Cumhuriyet'in sınırlarını aşıyor.

Yalnız nasıl zamanlarsa eşkiyası bile kalite. Öyle bir Türkiye’ymiş.

Yavuz Şen.